Postępowanie w trybie wyborczym – co to jest?

1 maja 2017

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy wprowadza instytucje, które modyfikują przepisy proceduralne wynikające z Kodeksu postępowania cywilnego. W określonych sprawach to przepisy Kodeksu wyborczego określają właściwość sądu, czas wydania orzeczenia, terminy na zaskarżenie orzeczenia nieprawomocnego, itp. Często modyfikacje te nazywane są postępowaniem w trybie wyborczym.

W ramach analizy Kodeksu wyborczego pojawiają się dwa rodzaje takich postępowań w trybie wyborczym, tj. protesty wyborcze oraz postępowania oparte o art. 111 tej ustawy. Protesty wyborcze dotyczą ważności przeprowadzonych wyborów, w związku z czym ze swojej natury są prowadzone po zakończeniu wyborów oraz kampanii wyborczej. Powództwa wniesione w oparciu o art. 111 Kodeksu wyborczego opierają się na odmiennym założeniu – stanowią one element chroniący przebieg kampanii wyborczej, a więc pozwalają na natychmiastową reakcję w sytuacji zaobserwowania nieprawidłowości w przebiegu kampanii. Z tej też przyczyny to właśnie one są najczęściej nazywane postępowaniami w trybie wyborczym.

Z ograniczeniem zakresu pojęcia postępowania w trybie wyborczym jedynie do powództw opartych o art. 111 Kodeksu wyborczego nie sposób się zgodzić. Ustawodawca także w odniesieniu do sposobu rozpatrzenia protestów wyborczych wprowadził określone wyjątki od procedury zawartej w Kodeksie postępowania cywilnego. Oba typy postępowań są więc postępowaniami prowadzonymi w trybie wyborczym.

Zgodzić jednak należy się ze stwierdzeniem, że ingerencja ustawodawcy w przebieg postępowania wywołanego wniesieniem protestu wyborczego pozostaje minimalna. Przepisy Kodeksu wyborczego uregulowały głównie kwestie podstaw prawnych, terminu wniesienia, sądu właściwego do rozpoznania oraz treści orzeczenia, które ma być wydane po rozpoznaniu protestu, a także krąg uczestników postępowania. W odniesieniu do powództwa wniesionego w oparciu o art. 111 Kodeksu wyborczego ingerencja ustawodawcy poszła zdecydowanie dalej – określono np. terminy rozpoznania sprawy, pośrednio ograniczono postępowanie dowodowe, uregulowano kwestie doręczeń.

W rozumieniu węższym można więc uznać, że postępowanie w trybie wyborczym jest to właśnie postępowanie prowadzone w oparciu o art. 111 Kodeksu wyborczego. W końcu to sprawy wniesione w oparciu o ten przepis toczą się w trakcie kampanii wyborczej. Jeżeli jednak mowa jest o postępowaniach w trybie wyborczym uregulowanych w Kodeksie wyborczym nie można zapominać o protestach wyborczych, które także podlegają określonemu reżimowi. Na marginesie należy zauważyć, że powyżej nie wskazano wszystkich instytucji, które występują w Kodeksie wyborczym, a które wprowadzają mniejsze lub większe modyfikacje w zakresie przepisów proceduralnych. Przykładowo wspomnieć należy o art. 20 Kodeksu wyborczego, który w sposób szczególny reguluje kwestię skargi na decyzję w sprawie odmowy wpisania do rejestru wyborców.

Powyższa kwestia ma daleko idące znaczenie praktyczne – określa ona wzajemne relacje zachodzące pomiędzy poszczególnymi rodzajami postępowań wyborczych a uregulowaniami Kodeksu postępowania cywilnego. W obu przypadkach przepisy Kodeksu postępowania cywilnego znajdą zastosowanie w sposób odpowiedni. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 października 1990 r. (III SW/ZP 2/90) protesty wyborcze rozpoznawane są „przy odpowiednim zastosowaniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym”. Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2015 r. (I ACz 61/15) wyczerpująco wskazał na wzajemne relacje zachodzące pomiędzy Kodeksem wyborczym a Kodeksem postępowania cywilnego: „Odpowiednie stosowanie przepisów KPC polega na tym, że są one stosowane w sposób pełny, tzn. bez zmian w ich dyspozycji, albo stosowane z odpowiednimi modyfikacjami, albo w ogóle nie są stosowane. Wyboru jednego z tych trzech wariantów dokonuje się przy uwzględnieniu uregulowań kodeksu wyborczego. Wybór ten jest jednak utrudniony, ponieważ przepisy postępowania nieprocesowego nie są wyczerpujące i poprzez odesłanie zawarte w art. 13 § 2 KPC mają do nich odpowiednie zastosowanie przepisy o procesie. W związku z tym w niektórych sytuacjach będzie zachodziła konieczność stosowania podwójnego odesłania. Najprościej rzecz ujmując oznacza to, że w sprawach wywołanych protestem wyborczym w pierwszej kolejności uwzględnia się przepisy kodeksu wyborczego, jeżeli zaś ta regulacja nie jest wyczerpująca, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania nieprocesowego, a następnie – gdy również i ta regulacja nie wystarcza – przepisy o procesie (por. komentarz do art. 393 KW, B. Dauter, opubl. w LEX, 2014).”

Z powyższych uwag wynika, że zakres stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w odniesieniu do postępowań wyborczych w szerokim rozumieniu będzie odmienny w stosunku do każdej z instytucji. Każdorazowo wymaga to więc odrębnej analizy, także z uwzględnieniem specyfiki danej instytucji oraz danego stanu faktycznego.

Komentarze (0)

Ten wpis jeszcze nie został skomentowany.
Dodaj pierwszy komentarz poniżej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.
Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *